Wykaz majątku złożony przez dłużnika przed komornikiem


Skuteczność postępowania egzekucyjnego jest uzależniona od majątku dłużnika, do którego można skierować środki przymusu w celu uzyskania należności pieniężnej stwierdzonej tytułem wykonawczym.

Biorąc pod uwagę relatywnie niską skuteczność egzekucji w toku postępowania egzekucyjnego należy odnieść się do ustawy z dnia 10.07.2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. poz. 1311) (dalej: „Nowelizacja”), która weszła w życie stosunkowo niedawno, bo 8.09.2016 r. Na jej podstawie uchylono art. 7971 kpc poświęcony zleceniu komornikowi poszukiwania za wynagrodzeniem majątku dłużnika, zmieniono brzmienie art. 801 kpc oraz dodano art. 8011 i 8022 kpc.

Analizując wprowadzone zmiany można przyjąć, że głównym celem ustawodawcy było ograniczenie wykorzystania instytucji poszukiwania majątku dłużnika za wynagrodzeniem, o której mowa aktualnie w art. 8012 kpc. Należy bowiem wskazać, że po Nowelizacji w celu ustalenia majątku pozwalającego na zaspokojenie świadczenia w pierwszej kolejności komornik z urzędu obligatoryjnie wzywa dłużnika do złożenia wykazu majątku w trybie art. 801 kpc i 8011 kpc lub innych wyjaśnień niezbędnych do przeprowadzenia egzekucji.

Odnośnie wezwania dłużnika do złożenia wykazu majątku istotnych jest kilka kwestii – dopuszczalność takiego wezwania, odpowiedzialność karna za złożenie fałszywego wykazu majątku oraz stosunek sądowego wyjawienia majątku do wykazu majątku przed komornikiem.

Zgodnie z art. 801 kpc komornik wyzywa – obligatoryjnie i z urzędu – do złożenia wykazu majątku, jeżeli wierzyciel nie wskazał majątku pozwalającego na zaspokojenie świadczenia. Przesłanka ta powinna być odczytywana w związku z art. 913 § 1 kpc, do którego ustawodawca odsyła w art. 8011 § 2 kpc. Zatem, komornik powinien wezwać dłużnika do złożenia wykazu majątku w przypadku, gdy wierzyciel w ogóle nie wskazał we wniosku o wszczęcie egzekucji majątku, do którego można skierować egzekucję oraz gdy zajęty w toku egzekucji majątek nie rokuje zaspokojenia egzekwowanych należności.

Dłużnik składa wykaz majątku pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Zgodnie z przepisem art. 233 § 1 Kodeksu karnego składanie fałszywych zeznań podlega karze. Natomiast, zgodnie z art. 233 § 6 Kodeksu karnego, odpowiedzialność karną stosuje się również do osoby, która składa fałszywe oświadczenie, jeżeli przepis ustawy przewiduje możliwość odebrania oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej.

Porównując sądowe wyjawienie majątku i wykaz majątku przed komornikiem różnica sprowadza się do faktu, że komorniczy wykaz majątku dotyczy tylko takich składników majątku dłużnika, które mają znaczenie z punktu widzenia sposobów egzekucji dopuszczalnych w konkretnym postępowaniu, wyjawienie majątku dotyczy natomiast całego majątku dłużnika[1]. Wobec tego, w postępowaniu komorniczym skierowanym do ruchomości dłużnika obowiązek złożenia przez dłużnika wykazu majątku nie będzie obejmował posiadanych nieruchomości oraz wszelkich rozporządzeń związanych z nieruchomościami. Należy również zauważyć, że złożenie wykazu majątku przed komornikiem nie stanowi podstawy dokonania wpisu takiego dłużnika do rejestru dłużników niewypłacalnych prowadzonego w ramach Krajowego Rejestru Sądowego, tak jak ma to miejsce w postępowaniu sądowym o wyjawienie majątku, w którym po wydaniu postanowienia o wyjawieniu majątku sąd z urzędu przesyła wniosek o wpisanie dłużnika do rejestru dłużników niewypłacalnych.

To co jest wspólne dla tych dwóch sposobów uzyskania informacji o majątku dłużnika, to okres, który obejmuje złożone przez dłużnika oświadczenie majątkowe.  Zarówno w przypadku sądowego wyjawienia majątku, jak i wykazu majątku przed komornikiem dłużnik zobowiązany jest do wskazania czy w ostatnich 5 latach poprzedzających wszczęcie egzekucji dłużnik dokonywał odpłatnych i nieodpłatnych rozporządzeń na rzecz osób trzecich istotnymi przedmiotami swego majątku o wartości przekraczającej minimalne wynagrodzenie za pracę z dnia dokonania rozporządzenia. Jest to o tyle istotne, że przedmiotem takiego wyjawienia są rozporządzenia majątkiem dłużnika, które mogą być podstawą złożenia skargi pauliańskiej.

Oceniając Nowelizację w perspektywie jej wpływu na sytuację wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym oraz efektywność egzekucji wierzytelności będących na etapie postępowania komorniczego, należy uznać ją za pozytywną zmianę. Pomimo, że nie jest to rozwiązanie konkurencyjne dla wyjawienia majątku ze względu na przedmiot wyjawienia, to pozwoli ono na ustalenie większej części majątku dłużnika w postępowaniu komorniczym oraz zwiększy prawdopodobieństwo zaspokojenia roszczenia wierzyciela bez konieczności składania wniosku do sądu o wyjawienie majątku dłużnika oraz ponoszenia kosztów z tym związanych.

[1] Uzasadnienie rządowego projektu ustawy, druk sejmowy Sejmu VII kadencji nr 2678;